14 gru 2010

Niemieckie "ß", które się z niemieckim (podobno) pożegnało...

- No ale przecież tego "ß" w niemieckim już nie ma, nie słyszał Pan?
- Nie no, przecież już się nie pisze "scharfes S" w niemieckim.

Tak przynajmniej twierdzą moi kursanci.

 Niektórzy z dobroci serca, a niektórzy z chęci pozytywnego zaistnienia (do czego stale zachęcam) oznajmiają mi nagle na zajęciach, że popełniłem na tablicy błąd w słowie "Fuß", czy "weiß". Chwila zwątpienia... bo przecież mogłem się pomylić, ale po chwili wszystko jest dla mnie jasne (ale tylko dla mnie).

Rozprawny się z tym raz na zawsze:
"ß" w niemieckim istnieje i ma się całkiem dobrze :)
No może poza Szwajcarią i Liechtensteinem*...

Na stan "nowej ortografii niemieckiej" składają się dwie reformy, a raczej jedna reforma z 1994 roku (która obowiązywała od 2005 roku) oraz dalsze zmiany, które hurtem weszły w życie 1 sierpnia 2006 roku.

Te "dalsze zmiany" były po części wynikiem publicznej debaty, a po części wynikiem językoznawczych rozważań. W publicznej debacie pojawiły się głosy optujące za uproszczeniem języka niemieckiego i rezygnacją z "ß" na rzecz "ss", a to głównie ze względu na uczących się niemieckiego w innych krajach, niż tych niemieckojęzycznych.

Napisałem głównie, gdyż miano również na uwadze biedne niemieckie dzieci w szkołach podstawowych, które uczą się, kiedy pisać "s", kiedy "ss", a kiedy "ß", tak jak polskie dzieci "u" i "ó". Zresztą również w polskich rozważaniach pojawiają się głosy za rezygnacją z "ó" na rzecz "u". Niektórzy Niemcy, a przede wszystkim polscy uczniowie przyjęli te głosy z radością za pewnik. Niestety mało kto pokusił się później o weryfikację tej wiedzy.

Ale do rzeczy: "ß" poprzedzone jest zawsze długą napiętą samogłoską [w wymowie!], ale również po "ie", "ei", "eu/u" i "au":
Fuß [wym.: fuus], Spaß [wym.: szpaas], heißen, weiß, Gruß [wym.: gruus], również Grüßen*, Strauß

W przeciwnym wypadku piszemy ss: Fluss [wym.: flus], Schloss [wym.: szlos].

Należy pamiętać, iż wymowa samogłoski w innej formie czasownika, bądź też w wyrazach pochodnych może się zmieniać:
fließen [wym.: fliisen] - er floss [wym.: flos] - der Fluss [wym.: flus] - das Floß [wym.: floos]
wissen [wym.: wis(e)n] - er weiß [ß poprzedzone ei] - er wusste [wym.: wuste]

Albo inaczej. Umówmy się, że to jest krótkie s: ß, a to jest długie s: ss [w pisowni].
Jeśli więc już wydłużamy w wymowie literkę poprzedzającą, to skróćmy s: ß.
Jeśli zaś poprzedzająca literka jest krótka w wymowie, to wydłużmy graficznie s: ss.


*A co z rzeczoną Szwajcarią (i Liechtensteinem)? O tym innym razem.

Na zakończenie: niemieckie "mit freundlichen Grüßen" wygląda w Szwajcarii i Liechtensteinie tak: "mit freundlichen Grüssen" :)

2 komentarze:

  1. Dziękuję, nareszcie pojęłam, kiedy jakie "s"!

    OdpowiedzUsuń
  2. Superblog, cieszę się, że są ludzie, którzy potrafią dzielić się swoją pasją.
    dendemanka:)

    OdpowiedzUsuń